“Sahi, Türkiye’nin NATO’da ne işi var?”

0
99
Sahi, Türkiye'nin NATO'da ne işi var?

The Atlantic’te geçen hafta yayınlanan analizinde Kathy Gilsinan “Sahi, Türkiye’nin NATO’da ne işi var” diye soruyordu. Trump’ın ABD askerlerini çekmesinin nedeni, yazara göre, “NATO müttefiklerinin birbirlerinin askerlerini vurma riski” idi. Bu durumda da sormak gerekiyordu: bu nasıl bir ittifak?

Öyle bir ittifak ki, Amerikalılar müttefiklerinin Amerikan yapımı F-16’larından kaçmak zorunda kalıyorlar. Öte yandan bakarsak da, Türkiye’nin terörist çete olarak gördüğü bir grubu, müttefiki ABD destekliyor. Bu şartlar altında yazar sormak zorunda kalıyor: değerleri ve menfaatleri birbirininki ile bu kadar çelişen ABD ve Türkiye, NATO’da nasıl bir arada kalabiliyorlar?

Makalede 1952 yılında Soğuk Savaş şartlarında komünizmin yayılma riskine karşı Truman’ın Türkiye ve Yunanistan’ı ittifaka aldığı, bunun, NATO kurulduktan kısa süre sonra gerçekleşen ilk genişleme olduğu hatırlatılıyor. Ancak müttefik sayısı arttıkça problem de artıyor. 1974’te Türkiye, Yunanistan destekli bir darbeye karşı Kıbrıs’a girdiğinde, ilk defa iki NATO üyesi karşı karşıya geliyor ve Yunanistan ittifaktan çıkıyor.

Türkiye daha sonra da çeşitli problemlere neden olsa da, 2011 Arap Baharı sırasında, Müslüman bir toplumun demokrasiyi başarabileceğini gösteren istikrarlı bir model olarak değer kazanıyor. Yazara göre Müslüman Kardeşlerin savunucusu, kaybettiği seçimleri yenileyen, gazetecilerden ve muhaliflerden hoşlanmayan, 2016 darbe teşebbüsünü bahane ederek binlerce kişinin hayatını karartan Erdoğan’la birlikte işler değişiyor.

Günümüzün problemlerine geliyoruz. Türkiye bölgedeki IŞİD tehdidine karşı pek bir şey yapmıyor. Hatta IŞİD üyeleri Avrupa’da terör eylemleri yapmak için Türkiye’den geçiyorlar. Türkiye ABD’nin net itirazlarına rağmen Rus savunma sistemleri ediniyor. Öğreniyoruz ki, Uluslararası İlişkiler Konseyinde Türkiye uzmanı olan Steven A. Cook, “on yıl önce Washington’da ‘oh, Türkiye muhteşem bir müttefik’ demeyen kimseye rastlamanız mümkün değildi” dedikten sonra ekliyor, “şimdi ise herkes nefret ediyor.”

Gilsinin bu noktada soruyor, ittifak hâlâ bir değer taşıyor mu. Bir üyenin NATO’dan çıkarılmasını düzenleyen bir madde yok. Gerçi Fransız yetkililer Türkiye’nin NATO’dan çıkarılmasının da masadaki seçeneklerden biri olduğunu söylüyor ama bu nasıl yapılacak belli değil.

Kaldı ki İncirlik meselesi var. Adını açıklamak istemeyen bir yetkili “Washington’da bazıları için Türkiye kutsal ve ona dair bütün problemler, yani ABD yaptırımlarının arkasından dolanmak, Amerikalıları rehin almak, Yunanistan gibi diğer NATO üyelerini tehdit etmek, cihatçıları desteklemek, Rus silahları satın almak, iç politikadaki saldırganlık, hepsi bizim hatamız. Gerçek şu ki biz İncirlik’te pek bir şey yapma şansına sahip değiliz. Burnumuzu çıkarmak için Türkiye’den izin almamız gerekiyor.” demiş Gilsinin’e.

Yazar Türk tarafının hayal kırıklıklarını da Daily Sabah’ta Şubat ayında yayınlanan, Şeyma Nazlı Gürbüz’ün bir makalesine dayandırıyor. Türkiye ittifakın ikinci büyük ordusuna sahip. Afganistan ve çeşitli yerlerde anahtar partner. 2018’de NATO’ya 100 milyon dolardan fazla katkı yapmış. Buna karşılık NATO defalarca Türkiye’yi hayal kırıklığına uğratmış. Kıbrıs’ta yanında durmamış. 1990’larda teröristlerle mücadele ettiği dönemde Almanya “sivilleri öldürüyorsunuz” diye kendisini suçlarken Türkiye’ye destek vermemiş. Ve elbette 2016 darbe teşebbüsünün mimarı Gülen’i teslim etmemiş.

Yazar makalesinin sonunda, Trump’ın kendisi için de NATO’nun pek makbul olmadığını hatırlattıktan sonra, Erdoğan’ın NATO üyelerine seslenişini hatırlatıyor. BM Güvenlik Konseyinde çeşitli NATO üyeleri Türkiye’nin Suriye’ye müdahalesinin kınanmasını istediğinde, isim vermeden, Rusya’yı kastederek, “Türkiye başka bir müttefik buldu” diyor. Ve “ironik olarak,” diye ekliyor, “ittifakın Soğuk Savaş köklerine rağmen, ABD de Rusya ile birleşti.” Yazar açıktan söylemiyor ama makalesinin başlığı “Sahi, Türkiye’nin NATO’da ne işi var” olsa da, galiba “Sahi, NATO hâlâ işe yarar bir örgüt mü” diye sormak istiyor.

YORUM YAP

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz